Trong bối cảnh phát triển kinh tế, xã hội toàn diện và hội nhập sâu rộng, hệ thống giao thông vận tải nhanh, an toàn và hiệu quả luôn giữ vai trò chiến lược trong mọi quốc gia. Trong đó, đường sắt tốc độ cao không chỉ là phương tiện vận chuyển tiên tiến mà còn là biểu tượng của sự phát triển, hiện đại hóa hạ tầng. Việt Nam cũng không ngoại lệ khi đang bắt đầu có những bước chuẩn bị để triển khai mạng đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Và để thực hiện hóa những kế hoạch đó, việc nghiên cứu, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực Đường sắt tốc độ cao là một trong những nhiệm vụ trọng tâm mang tính quyết định cho tương lai.

Bài viết này sẽ đưa các bạn đi từ khái quát định nghĩa, vai trò, đến thực trạng đào tạo, nhu cầu nhân lực, cơ hội nghề nghiệp, và triển vọng phát triển của chuyên ngành này tại Việt Nam.

1. Đường sắt tốc độ cao là gì?

Theo khoản 10 Điều 3 Luật Đường sắt 2017, đường sắt tốc độ cao là một loại hình của đường sắt quốc gia có tốc độ thiết kế từ 200 km/h trở lên, có khổ đường 1.435 mm, đường đôi, điện khí hóa.

2. Vì sao đường sắt tốc độ cao quan trọng với Việt Nam?

Đường sắt tốc độ cao được xác định là một công trình hạ tầng chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam vì đây là một trong những giải pháp nền móng nhằm nâng cao năng lực vận tải của quốc gia, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng trên trục Bắc - Nam, đồng thời tái cơ cấu thị phần vận tải theo hướng hiện đại và bền vững. Hệ thống này góp phần tăng cường liên kết vùng, kết nối các trung tâm kinh tế lớn, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Bên cạnh đó, phát triển đường sắt tốc độ cao còn giúp giảm áp lực cho đường bộ và hàng không, giảm phát thải khí nhà kính, bảo đảm quốc phòng an ninh và phù hợp với định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước một cách bền vững và dài lâu.

3. Mục tiêu đào tạo của chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao:

Những nhu cầu thực tiễn của bối cảnh xã hội Việt Nam đã thúc đẩy các trường Đại học thiết kế ra chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao nhằm đào tạo nguồn nhân lực:  

• Chất lượng cao nhằm phục vụ cho các hệ thống đường sắt tốc độ cao của Việt Nam. 
• Khai thác và kiểm định hệ thống giao thông vận tải đường sắt.
• Thiết kế và phân tích kết cấu công trình đường sắt tốc độ cao.
• Ứng dụng công nghệ thông tin và công nghệ xây dựng hiện đại trong đường sắt.

4. Các cơ sở đào tạo:

Hiện tại, lĩnh vực Đường sắt tốc độ cao đang được tuyển sinh và giảng dạy chính thức tại một số trường đại học ở Việt Nam, chủ yếu dưới dạng chuyên ngành. Dưới đây là danh sách các trường đã công bố đề án tuyển sinh chính thức:

• Trường Đại học Xây dựng Hà Nội (HUCE): ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông, chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. 
• Trường Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM (UTH): ngành Xây dựng đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. 
• Trường Đại học Bách khoa – Đại học Đà Nẵng (DUT): ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông, chuyên ngành Xây dựng đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.
• Trường Đại học Cần Thơ (CTU): ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông, chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao. 

5. Phương thức xét tuyển: 

Nhìn chung, các trường đại học sẽ xét tuyển thí sinh dựa trên các phương thức: 

• Xét tuyển sử dụng kết quả của Kỳ thi tốt nghiệp THPT: tổ hợp A00, A01, C01, D01, D07, X06.
• Xét kết quả học tập cấp THPT (học bạ): tổ hợp A00, A01, C01, D01, D07, X06.
• Tuyển thẳng theo quy định Bộ GDĐT.
• Xét tuyển sử dụng kết quả Kỳ thi Đánh giá Tư duy của trường Đại học Bách Khoa Hà Nội hoặc kết quả Kỳ thi Đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh.
• Chứng chỉ quốc tế (SAT, ACT).
• Thi đánh giá đầu vào trên máy tính năm 2025 (V-SAT): VS1, VS2, VS3, VS4.

6. Chuẩn đầu ra của chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao:

• Khối kiến thức giáo dục đại cương:

• Có hiểu biết về các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh.
• Có kiến thức cơ bản trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học xã hội phù hợp với chuyên ngành được đào tạo.
• Có thế giới quan, nhân sinh quan đúng đắn và có khả năng nhận thức, đánh giá các hiện tượng một cách logic và tích cực.
• Có sức khỏe tốt, đáp ứng được yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

• Khối kiến thức cơ sở ngành:

• Có khả năng áp dụng kiến thức vững chắc về các khối kiến thức cơ sở ngành và liên ngành để phát hiện các vấn đề tổng thể và giải quyết trên cơ sở tiếp cận tổng thể.
• Có khả năng tổng hợp, thiết kế tổng thể, thiết kế chi tiết, công nghệ thi công các công trình giao thông trên tuyến; kiến thức về khai thác và kiểm định hệ thống giao thông vận tải, các công trình cầu và đường.

• Khối kiến thức chuyên ngành:

• Có khả năng đánh giá chuyên sâu mức độ bản chất về các dạng công trình giao thông nói chung cũng như kết cấu công trình đường sắt tốc độ cao, cầu đường sắt tốc độ cao.
• Có khả năng áp dụng kiến thức công nghệ xây dựng mới nhất, hiện đại nhất và ứng dụng những kiến thức về công nghệ thông tin để giải quyết các bài toán trong lĩnh vực Đường sắt tốc độ cao và Đường sắt đô thị.

• Kỹ năng nhận thức, kỹ năng thực hành nghề nghiệp và kỹ năng giao tiếp, ứng xử:

• Có kỹ năng điều tra, khảo sát, phân tích và lựa chọn giải pháp quy hoạch. 
• Kỹ năng về quản lý dự án, đầu tư xây dựng hệ thống đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị.
• Có khả năng lập báo cáo dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường sắt.
• Có khả năng phân tích, đánh giá hiệu quả kinh tế và lựa chọn các phương án thiết kế, tổ chức thi công các công trình đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị phù hợp với yếu tố bền vững, yếu tố kinh tế, yếu tố mỹ thuật và thân thiện với môi trường. 
• Có kỹ năng thực hành thành thạo về thiết kế và phân tích kết cấu công trình xây dựng, thành thạo thiết kế nền móng công trình, các loại công trình cầu, đường sắt tốc độ cao và các công trình phục vụ, đảm bảo an toàn giao thông. 
• Kỹ năng thuần thục về thí nghiệm; kiểm tra và đánh giá chất lượng và nghiệm thu các công trình xây dựng phục vụ cho đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị.
• Có kỹ năng tổ chức, quản trị và quản lý tiên tiến các hoạt động nghề nghiệp trong lĩnh vực đường sắt. 
• Kỹ năng nghiên cứu phát triển và sử dụng công nghệ một cách sáng tạo trong lĩnh vực học thuật và nghề nghiệp đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị.
• Sử dụng ngoại ngữ đạt mức tối thiểu theo Khung năng lực ngoại ngữ của Việt Nam.

• Mức độ tự chủ và trách nhiệm cá nhân trong việc áp dụng kiến thức, kỹ năng để thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn:

• Nghiên cứu, đưa ra những sáng kiến quan trọng.
• Thích nghi, tự định hướng và hướng dẫn người khác.
• Đưa ra những kết luận mang tính chuyên gia trong lĩnh vực chuyên môn.
• Quản lý, đánh giá và cải tiến các hoạt động chuyên môn.

7. Nhu cầu nhân lực và cơ hội nghề nghiệp

Việt Nam đã và đang bước vào giai đoạn lập kế hoạch và triển khai các dự án đường sắt tốc độ cao quy mô lớn, kéo theo nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực. Trong giai đoạn 2026 - 2030, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam dự kiến được triển khai thi công, với nhu cầu khoảng 26.000 - 32.000 lao động trong thời kỳ xây dựng và gần 14.000 lao động cho giai đoạn vận hành, khai thác sau đó. Cùng với những quy mô đầu tư này, nhiều vị trí việc làm và ngành nghề chuyên môn sẽ được mở ra, bao gồm:

• Kỹ sư thiết kế hạ tầng: Chịu trách nhiệm thiết kế độ dốc, bản vẽ đường ray, cầu cộ̂, đoạn thoáng để bảo đảm tiêu chuẩn theo kỹ thuật quốc tế.

• Kỹ sư thi công và giám sát công trường: Lập kế hoạch thi công, giám sát tiến độ và chất lượng tại chỗ, đảm bảo an toàn lao động cho các hạng mục đường ray, cầu hầm đường sắt tốc độ cao.

• Kỹ sư cầu - hầm, nền móng: Thiết kế, tính toán kết cấu chịu lực cao, phân tích địa chất và ổn định nền móng cho tuyến đường sắt tốc độ cao (tải trọng lớn, tốc độ 350km/h).

• Kỹ sư điều khiển: Quản lý hệ thống điều hướng, hệ thống tự động hóa, đảm bảo an toàn và tối ưu thời gian chạy tàu.

• Chuyên gia khai thác vận tải: Đảm bảo vận hành tàu, sự an toàn cho hành khách và điều phối lịch trình chạy tàu.

• Chuyên viên bảo trì: Bảo dưỡng thiết bị, đường ray, hệ thống điện - điện tử, đảm bảo khai thác ổn định.

• Chuyên viên quản lý dự án: lập kế hoạch tổng thể, điều phối nguồn lực và giám sát tiến độ từ thiết kế đến vận hành dự án đường sắt cao tốc.

• Cán bộ tư vấn, nghiên cứu kỹ thuật: Tư vấn giải pháp kỹ thuật tối ưu, nghiên cứu công nghệ mới (BIM, mô phỏng 3D), đánh giá rủi ro và kiểm định chất lượng dự án đường sắt.

• Giảng viên, nghiên cứu viên: giảng dạy và nghiên cứu trong các cơ sở đào tạo, các trường đại học, cao đẳng, …

8. Lương ngành Đường sắt tốc độ cao: 

Hiện nay, mức lương của lao động trong ngành đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam thường dao động như sau:

(Lưu ý: Thông tin chỉ mang tính tham khảo và lương có thể thay đổi theo khu vực, công ty, thời điểm và số năm kinh nghiệm thực tế.

Chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao không chỉ là một ngành kỹ thuật mới mà đang trở thành một bước ngoặt chiến lược trong hệ thống giáo dục kỹ thuật và phát triển kinh tế, xã hội của Việt Nam. Mặc dù vẫn đang trong giai đoạn thiết kế và hoàn thiện chương trình đào tạo đại học và cơ sở thực hành, nhưng những nỗ lực trong triển khai các khóa học đầu tiên từ năm 2025 của các trường đại học trên cả nước đã đánh dấu một bước tiến quan trọng.

Việc phát triển nguồn nhân lực cho ngành này đòi hỏi sự phối hợp đa chiều: nhà nước, trường học, doanh nghiệp và đối tác trong nước và quốc tế để xây dựng một hệ sinh thái đào tạo hiện đại, thực tiễn và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Với bối cảnh đó, những sinh viên lựa chọn chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao sẽ có rất nhiều cơ hội nghề nghiệp tốt mà ở đó các bạn được được tham gia vào một lĩnh vực hạ tầng hiện đại, được làm việc trong môi trường công nghệ cao và đóng góp xây dựng các công trình mang tầm vóc quốc gia. 

Nếu bạn mong muốn những điều này thì ngành Đường sắt tốc độ cao là một lựa chọn đầy triển vọng. Bởi phía sau những đoàn tàu lướt đi với vận tốc hàng trăm km mỗi giờ không chỉ là kỹ thuật và máy móc, mà còn là đội ngũ kỹ sư, chuyên gia vận hành, điều độ, bảo trì và quản lý đang ngày đêm đảm bảo sự an toàn, chính xác và hiệu quả của cả hệ thống. Chính họ là những người âm thầm kiến tạo nền tảng cho một phương thức vận tải văn minh, bền vững và góp phần định hình diện mạo mới cho hạ tầng giao thông Việt Nam trong tương lai.

Nguồn tài liệu tham khảo: 

Khoa Cầu Đường - Trường Đại học Xây dựng Hà Nội. Ngành kỹ thuật xây dựng công trình giao thông chuyên ngành đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Truy cập từ https://cauduong.huce.edu.vn/gioi-thieu-nganh-ky-thuat-xay-dung-cong-trinh-giao-thong-chuyen-nganh-duong-sat-toc-do-cao-va-duong-sat-do-thi/

Diệu Dương. (15/06/2025). Chỉ tiêu, tổ hợp tuyển vào chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao & đường sắt đô thị. Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam. https://giaoduc.net.vn/chi-tieu-to-hop-tuyen-vao-chuyen-nganh-duong-sat-toc-do-cao-duong-sat-do-thi-post251969.gd

Khoa Cầu Đường - Trường Đại học Xây dựng Hà Nội. (19/06/2025). Tuyển sinh chuyên ngành Đường sắt tốc độ cao và Đường sắt đô thị 2025. Truy cập từ https://cauduong.huce.edu.vn/tuyen-sinh-chuyen-nganh-duong-sat-toc-do-cao-va-duong-sat-do-thi-2025/

Thư viện Pháp luật. (16/06/2017). Luật số 06/2017/QH14: Luật Đường sắt. Truy cập từ https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-thong-Van-tai/Luat-Duong-sat-2017-307545.aspx