Cho dù bạn mới bước chân vào thị trường lao động hay đang cân nhắc thay đổi nghề nghiệp, quy trình lập kế hoạch nghề nghiệp sẽ giúp bạn xác định điểm mạnh và sở thích cá nhân, từ đó khám phá những cơ hội nghề nghiệp mà bạn có khả năng yêu thích và xuất sắc trong lĩnh vực đó. Quy trình này bao gồm 6 bước đơn giản. Bạn có thể áp dụng nó trong suốt sự nghiệp của mình để đảm bảo bạn luôn hướng tới những mục tiêu mang lại sự hài lòng cho bản thân, bất kể bạn đang ở giai đoạn nào trong sự nghiệp.

Trong bài viết này, KeySkills sẽ cùng các bạn khám phá các giai đọna thường có trong quá trình lập kế hoạch nghề nghiệp và cách hoàn thành từng giai đoạn trong sáu giai đoạn đó.

Lập kế hoạch nghề nghiệp là gì?

Lập kế hoạch nghề nghiệp là quá trình khám phá các cơ hội học tập, đào tạo và nghề nghiệp phù hợp với sở thích, đam mê và mục tiêu của bạn. Trước khi tìm kiếm việc làm trong lĩnh vực nghề nghiệp đã chọn, bạn nên đặt ra các mục tiêu dài hạn khả thi, xác định rõ bạn muốn làm gì trên con đường sự nghiệp của mình trong 5, 10, 15, 20 năm tới, v.v. Sau đó, bạn có thể đặt ra các mục tiêu ngắn hạn giữa mỗi giai đoạn để đảm bảo bạn có những bước đi rõ ràng, khả thi để đạt được mục tiêu dài hạn. Lập kế hoạch nghề nghiệp cho phép bạn vạch ra các mục tiêu và đánh giá lại chúng khi bạn tiến bộ.

Các bước của quá trình lập kế hoạch nghề nghiệp

Tùy thuộc vào lộ trình phát triển sự nghiệp của bạn, bạn có thể chỉ cần hoàn thành mỗi bước một lần hoặc xem xét lại quy trình để thay đổi hướng đi và khám phá các lựa chọn nghề nghiệp mới. Dưới đây là các giai đoạn theo trình tự thời gian của quy trình lập kế hoạch nghề nghiệp:

1. Tự khám phá và đánh giá bản thân (Self-exploration and Assessment)

Trước tiên, bạn cần hiểu rõ nhu cầu, điểm mạnh, tính cách, kỹ năng, tài năng và sở thích của bản thân để đưa ra những quyết định sáng suốt về học tập và nghề nghiệp. Bạn có thể tự xác định những yếu tố này bằng cách lập danh sách hoặc thông qua nhiều bài kiểm tra khác nhau, bao gồm:

• Đánh giá giá trị: Xem xét các yếu tố như mức lương mong muốn, môi trường làm việc (thích tương tác hay độc lập), đóng góp cho xã hội và sự thăng tiến.

Đánh giá giá trị bao gồm các yếu tố như mức lương bạn mong muốn, liệu bạn thích tương tác thường xuyên với người khác hay thích sự cô độc tại nơi làm việc, mức độ đóng góp của công việc đối với xã hội và tầm quan trọng của uy tín đối với công việc và cuộc sống của bạn.

• Đánh giá sở thích là phương pháp thu thập dữ liệu về những điều bạn thích và không thích liên quan đến nhiều hoạt động, con người và sự vật khác nhau như trắc nghiệm sở thích Holland (RIASEC), phân loại đặc tính về sở thích của bạn thành sáu nhóm: Kỹ thuật, nghiên cứu, nghệ thuật, xã hội, quản lý và nghiệp vụ. Sau đó, các nhóm này được đối chiếu với những nghề nghiệp phù hợp nhất với chúng.
• Đánh giá tính cách: các bài trắc nghiệm như MBTI (Myers-Briggs Type Indicator) giúp bạn biết mình là người hướng nội hay hướng ngoại, ưu tiên tư duy hay cảm xúc, từ đó tìm ra môi trường làm việc phù hợp. Bài kiểm tra này phân loại xu hướng con người thành 16 loại tính cách dựa trên bốn đặc điểm cơ bản: hướng nội hay hướng ngoại, giác quan hay trực quan, lý tính hay cảm tính và nguyên tắc hay linh hoạt. Những người có tính cách nhất định thường xuất sắc hơn trong những nghề nghiệp cụ thể so với những người khác. Ví dụ, người hướng nội có thể không thích làm việc với người khác cả ngày.
• Đánh giá năng khiếu: Kiểm tra các kỹ năng hiện có để quyết định xem bạn có cần đào tạo thêm hay không. Các bài kiểm tra năng khiếu, giúp đánh giá khả năng và điểm mạnh của bạn. Chúng có thể cho bạn biết liệu bạn có cần học thêm hoặc đào tạo thêm để có được kỹ năng mới hay không, và cũng có thể giúp bạn quyết định xem mình có muốn đầu tư thời gian, tiền bạc và công sức cần thiết để bắt đầu một sự nghiệp mới hay không.
• Lời đề xuất: Bạn cũng có thể cân nhắc gặp gỡ một chuyên viên tư vấn nghề nghiệp của KeySkills. Chuyên viên tư vấn nghề nghiệp chuyên giúp các chuyên gia hiểu được những yếu tố có thể ảnh hưởng đến nguyện vọng và quyết định nghề nghiệp của họ, cũng như xác định những khả năng mà họ có thể chưa từng nghĩ đến. Chuyên viên tư vấn nghề nghiệp có thể sử dụng các bài tập xác định kỹ năng, bảng khảo sát sở thích và đánh giá phong cách giao tiếp và học tập, cùng nhiều phương pháp khác, để giúp bạn hiểu rõ hơn về bản thân.

 2. Nghiên cứu nghề nghiệp  (Career Research)

Sau khi xác định được phẩm chất và khả năng của mình ở bước 1, bạn có thể sử dụng nghiên cứu để xác định loại nghề nghiệp nào bạn quan tâm.

Hãy bắt đầu bằng cách lập danh sách các vai trò và ngành nghề được đề xuất trong bài đánh giá của bạn, hoặc lập danh sách các loại môi trường làm việc, trách nhiệm và cơ hội thăng tiến mà bạn mong muốn trong sự nghiệp. Dựa trên những đặc điểm đó, hãy xác định thêm các vai trò và ngành nghề mà bạn có thể muốn xem xét.

• Thu thập thông tin cơ bản: Tìm hiểu mô tả công việc, mức lương trung bình, yêu cầu về bằng cấp và triển vọng tuyển dụng của ngành đó.

Hãy bắt đầu nghiên cứu sâu hơn bằng cách thu thập thông tin cơ bản về từng nghề nghiệp trong danh sách của bạn. Xem xét mô tả chung về mỗi ngành nghề, cùng với thông tin liên quan đến thị trường lao động, bao gồm mức lương trung bình, các phúc lợi phổ biến, yêu cầu về giáo dục và đào tạo, và khả năng được tuyển dụng sau khi đáp ứng tất cả các yêu cầu. Tiếp tục thu hẹp danh sách các nghề nghiệp tiềm năng bằng cách tìm hiểu xem công việc trong các lĩnh vực khác nhau như thế nào.

• Kết nối mạng lưới: Liên hệ với những người đang làm trong ngành thông qua mạng xã hội chuyên nghiệp (như LinkedIn) hoặc các mối quan hệ cá nhân để hiểu rõ thực tế công việc.

Hãy cân nhắc sử dụng mạng lưới quan hệ chuyên nghiệp của bạn để kết nối với những người đã đảm nhiệm các vai trò và làm việc trong các ngành nghề đó, hoặc liên hệ với các chuyên gia hiện tại trên các nền tảng mạng xã hội chuyên về nghề nghiệp.

• Đọc đánh giá: Tìm hiểu về ưu và nhược điểm của các vị trí cụ thể từ những người đi trước.

Bạn cũng có thể đọc các bài đánh giá về công ty đối với các vị trí cụ thể để tìm hiểu càng nhiều càng tốt về những ưu điểm và nhược điểm của lĩnh vực đó. Việc đọc những góc nhìn từ người trong cuộc có thể vô cùng hữu ích khi bạn cần lựa chọn.

3. Khám phá và thử nghiệm nghề nghiệp

Sau khi đã thu hẹp danh sách các nghề nghiệp và vị trí công việc tiềm năng, hãy tìm cách trải nghiệm trực tiếp từng nghề. Dưới đây là một số cách bạn có thể trực tiếp tìm hiểu về công việc cụ thể:

• Phỏng vấn tìm hiểu thông tin: Hãy cân nhắc việc mời một chuyên gia trong lĩnh vực bạn mong muốn ngồi xuống trò chuyện, trả lời câu hỏi và chia sẻ kinh nghiệm. Bạn có thể tìm hiểu về quá trình học vấn, đào tạo, vị trí khởi điểm và các khía cạnh khác mà họ đã trải qua trong sự nghiệp. Phỏng vấn tìm hiểu thông tin cũng có thể giúp bạn xây dựng mạng lưới quan hệ chuyên nghiệp trong ngành nghề dự định, điều này có thể hỗ trợ quá trình tìm việc của bạn trong tương lai.
• Quan sát công việc: Hoạt động này bao gồm việc dành một ngày, một tuần hoặc một khoảng thời gian ngắn khác để quan sát một chuyên gia trong công việc của họ. Bạn có thể đi cùng họ đến các cuộc họp hoặc quan sát họ thực hiện các nhiệm vụ thường nhật. Bạn cũng có thể đặt câu hỏi cho họ trong suốt thời gian quan sát để hiểu rõ hơn về con đường sự nghiệp của họ.
• Làm tình nguyện: Một số tổ chức có thể cho phép bạn làm tình nguyện viên với những công việc mà vị trí lý tưởng của bạn sẽ đảm nhiệm để tích lũy thêm kinh nghiệm thực tế. Điều này cũng giúp bạn xác định xem mình có thích làm việc trong vai trò, ngành nghề hoặc loại hình nơi làm việc đó hay không.
• Thực tập: Hãy cân nhắc tham gia thực tập để có thêm kinh nghiệm thực tế. Những cơ hội này thường giúp bạn đảm nhận những nhiệm vụ phù hợp hơn với vai trò mà bạn dự định đảm nhiệm trong tương lai.
• Việc làm bán thời gian: Nhiều công việc cung cấp phiên bản bán thời gian với yêu cầu đầu vào ít khắt khe hơn. Bạn có thể tìm thấy chúng ở những công ty cụ thể mà bạn đang cân nhắc làm việc và trong các vị trí trợ lý có tương tác trực tiếp với vai trò mà bạn dự định đảm nhận.
• Khóa học ngắn hạn: Đăng ký các lớp học liên quan để nắm bắt kiến thức nền tảng trước khi dấn thân sâu hơn.

Nếu bạn theo đuổi bậc học cao hơn, hãy cân nhắc chọn các môn học liên quan đến định hướng nghề nghiệp tiềm năng của mình. Những lớp học này có thể cung cấp cho bạn kiến thức và kỹ năng nền tảng thông qua các dự án và bài luận, giúp bạn hiểu được những điều cơ bản của một nghề nghiệp

• Lời đề xuất: Tìm một người cố vấn trong ngành: Quan sát một người cố vấn giàu kinh nghiệm và lắng nghe họ thảo luận về thực tế của một nghề nghiệp có thể rất hữu ích. Bạn có thể xem xét liệu những lựa chọn nghề nghiệp của họ có phù hợp với bạn hay không.

4. Ra quyết định và lựa chọn nghề nghiệp

Hãy đặt lên bàn cân ưu và nhược điểm của các phương án.

• Cân nhắc sự đánh đổi giữa mức lương và sự hài lòng trong công việc, sự cân bằng giữa đời sống - công việc (work-life balance), và khả năng di chuyển chỗ ở.

Hãy cân nhắc kỹ lưỡng những ưu điểm và nhược điểm của tất cả các lựa chọn. Trong thị trường việc làm cạnh tranh, bạn cần xem xét nhiều yếu tố, bao gồm cả sự đánh đổi giữa mức lương và sự hài lòng trong công việc, những lợi ích và bất lợi của việc chuyển địa điểm và sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống.

• Sắp xếp thứ tự ưu tiên các lựa chọn từ cao xuống thấp. Hãy luôn có một "phương án B" tương tự nếu lựa chọn hàng đầu không đạt được như ý muốn.

Xem xét cẩn thận tất cả những nghiên cứu trước đây của bạn, cũng như bất kỳ kinh nghiệm liên quan nào, và sắp xếp chúng theo thứ tự ưu tiên từ cao nhất đến thấp nhất. Chiến lược này giúp bạn xếp hạng các yếu tố và vai trò nhất định để xác định lựa chọn hàng đầu của mình.

Hãy cân nhắc việc xác định các lựa chọn thay thế nhưng tương tự nếu mong muốn của bạn thay đổi trong quá trình tìm việc hoặc việc tìm kiếm việc làm của bạn không dẫn đến vai trò đó.

5. Lập kế hoạch và hành động đạt mục tiêu

Đây là lúc bạn biến ý tưởng thành một lộ trình cụ thể:

• Thiết lập mục tiêu SMART: Các mục tiêu cần Cụ thể (S), Đo lường được (M), Khả thi (A), Liên quan (R) và Có thời hạn (T).

Hãy tập hợp tất cả thông tin bạn đã thu thập được và lập kế hoạch hành động. Kế hoạch này nên bao gồm thông tin cá nhân, chẳng hạn như lịch sử làm việc, trình độ học vấn, trình độ đào tạo, kinh nghiệm tình nguyện và các kinh nghiệm không lương khác. Kế hoạch cũng nên bao gồm các giấy phép hoặc chứng chỉ nghề nghiệp của bạn, kết quả tự đánh giá được đề cập trong phần đầu tiên và lời khuyên từ chuyên viên tư vấn nghề nghiệp mà bạn đã nhận được.

• Xác định rào cản: Liệt kê các khó khăn có thể gặp phải (tài chính, thời gian, rào cản bằng cấp) và phương án vượt qua.

Hãy lập danh sách chi tiết các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn mà bạn cần đạt được trước khi tiến tới mục tiêu nghề nghiệp cuối cùng. Danh sách này nên bao gồm tất cả các mục tiêu về nghề nghiệp, giáo dục và đào tạo cần thiết để theo đuổi con đường sự nghiệp bạn đã chọn. Bạn cũng nên xem xét các rào cản trong việc đạt được những mục tiêu đó và cách bạn dự định vượt qua chúng. Những rào cản này có thể là về tài chính, giáo dục, nghề nghiệp hoặc cá nhân, chẳng hạn như chi phí học đại học, nghĩa vụ gia đình hoặc nhu cầu về công cụ và vật tư cho nghề nghiệp bạn đã chọn.

• Lộ trình đào tạo: Xác định rõ các chứng chỉ, bằng cấp hoặc kỹ năng cần bổ sung để đạt được mục tiêu cuối cùng.Hãy thử viết ra từng bước trong lộ trình sự nghiệp mà bạn dự định, bao gồm cả những bước bạn đã thực hiện để thấy được tiến độ mình đã đạt được. Bạn cũng có thể làm điều này với các lựa chọn thay thế để đảm bảo bạn đã chuẩn bị sẵn sàng cho chúng nếu lựa chọn lý tưởng của bạn không thành công.

6. Tìm kiếm việc làm

Sử dụng kế hoạch nghề nghiệp đã lập để bắt đầu ứng tuyển:

• Hãy sử dụng kế hoạch nghề nghiệp của bạn để bắt đầu tìm kiếm việc làm. Xác định các vị trí và công ty cụ thể mà bạn quan tâm, và so sánh những sở thích và yêu cầu đó với kế hoạch nghề nghiệp của bạn. Xem liệu bạn có cần thực hiện thêm bước nào nữa không hoặc liệu bạn đã đủ điều kiện để ứng tuyển hay chưa.
• Bạn cũng có thể sử dụng chiến lược đặt mục tiêu và kế hoạch nghề nghiệp của mình để viết một thư xin việc hiệu quả, thể hiện niềm đam mê của bạn đối với vị trí, lĩnh vực và nhà tuyển dụng. Trong thư, hãy nêu rõ những bước bạn đã thực hiện trên con đường của mình cho đến nay và nhấn mạnh kỹ năng đặt mục tiêu cũng như sự tận tâm của bạn. Bạn cũng có thể áp dụng những điều này trong quá trình phỏng vấn để chứng minh sự quan tâm và năng lực của mình với các nhà tuyển dụng tiềm năng.

Nếu nhận được lời mời làm việc, hãy xem xét liệu mức lương, phúc lợi, địa điểm, sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cũng như trách nhiệm có phù hợp với đánh giá bản thân và kế hoạch hành động của bạn hay không.

Lời nhắn từ nhà tham vấn KeySkills: Kế hoạch nghề nghiệp không phải là một văn bản cố định. Thế giới việc làm luôn thay đổi, và bản thân bạn cũng vậy. Hãy sẵn sàng quay lại các bước trước đó để điều chỉnh định hướng bất cứ khi nào bạn cảm thấy cần một luồng gió mới trong sự nghiệp của mình. KeySkills. luôn đồng hành cùng bạn tỏa sáng bằng chính năng lực của bạn. Chúc bạn thành công!